درمان قطعی آندومتریوز؛ آیا آندومتریوز کاملاً درمان می‌شود؟

آندومتریوز یکی از بیماری‌های شایع زنان است که گاهی سال‌ها با دردهای شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی یا مشکلات باروری همراه می‌شود، بدون اینکه علت اصلی آن به‌ موقع تشخیص داده شود. خیلی از خانم‌ها وقتی متوجه می‌شوند آندومتریوز دارند، اولین سؤالشان این است که درمان قطعی اندومتریوز چیست؟ آیا آندومتریوز درمان قطعی دارد؟ یا اینکه باید تا آخر عمر با این بیماری زندگی کنند؟

واقعیت این است که درمان آندومتریوز برای همه زنان یکسان نیست. بسته به اینکه ضایعات آندومتریوز کجا قرار گرفته‌اند، اندازه و شدت آن‌ها چقدر است، چه علائمی ایجاد کرده‌اند و آیا فرد قصد بارداری دارد یا نه، پزشک ممکن است درمان دارویی، هورمونی، جراحی یا ترکیبی از این روش‌ها را پیشنهاد کند. بنابراین نمی‌توان برای همه بیماران یک نسخه واحد به عنوان «درمان قطعی آندومتریوز» در نظر گرفت.

آندومتریوز چیست؟

در طول یک چرخه قاعدگی طبیعی، لایه‌ای به نام آندومتر در داخل رحم ضخیم می‌شود تا اگر بارداری اتفاق افتاد، شرایط مناسبی برای لانه‌ گزینی جنین فراهم شود. اگر بارداری رخ ندهد، این لایه در پایان چرخه قاعدگی ریزش می‌کند و به شکل خونریزی قاعدگی از بدن خارج می‌شود.

اما در بیماری آندومتریوز، بافتی شبیه آندومتر در خارج از رحم رشد می‌کند. این بافت ممکن است در اطراف رحم، روی تخمدان‌ها یا داخل آن‌ها، لوله‌های فالوپ و سایر قسمت‌های لگن ایجاد شود. این بافت‌ها نیز تحت تأثیر تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی قرار می‌گیرند و می‌توانند دچار التهاب و خونریزی‌های مکرر شوند؛ در نتیجه، به مرور زمان درد، التهاب و گاهی ایجاد بافت اسکار و چسبندگی در لگن اتفاق می‌افتد.

البته داشتن آندومتریوز به معنی ناباروری قطعی نیست. بسیاری از زنان مبتلا به آندومتریوز می‌توانند بارداری طبیعی داشته باشند و روش درمان نیز با توجه به شدت بیماری، محل درگیری، علائم و اینکه فرد قصد بارداری دارد یا نه، انتخاب می‌شود.

علائم آندومتریوز چیست؟

شناخت علائم آندومتریوز اهمیت زیادی دارد، چون بعضی از این علائم ممکن است با دردهای معمول دوران پریود اشتباه گرفته شوند. اگر سوال شما این است که از کجا بفهمم اندومتریوز دارم؟ در ادامه مهم‌ترین نشانه های اندومتریوز شدید را بررسی می‌کنیم:

1. * درد شدید هنگام قاعدگی
2. * درد لگنی که ممکن است قبل یا بعد از پریود هم ادامه داشته باشد
3. * درد هنگام رابطه جنسی
4. * درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار، به‌ خصوص در دوران قاعدگی
5. * خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی
6. * نفخ و مشکلات گوارشی در بعضی افراد
7. * احساس خستگی
8. * دشواری در باردار شدن

البته وجود هرکدام از این علائم به تنهایی به معنی ابتلا به آندومتریوز نیست. تشخیص باید توسط متخصص زنان و با توجه به شرح حال، معاینه و بررسی‌های لازم انجام شود.

فرق کیست اندومتریوما با اندومتریوز چیست؟

یکی از سؤال‌های رایج این است که فرق کیست اندومتریوما با اندومتریوز چیست؟

آندومتریوز نام بیماری است؛ یعنی رشد بافت شبیه آندومتر در خارج از رحم. اما زمانی که این بیماری تخمدان را درگیر کند و یک کیست حاوی خون قدیمی در تخمدان ایجاد شود، به آن اندومتریوما یا کیست شکلاتی گفته می‌شود.

بنابراین اندومتریوما نوعی تظاهر آندومتریوز در تخمدان است و این 2 اصطلاح را نباید کاملاً مترادف در نظر گرفت.

وجود اندومتریوما می‌تواند روی عملکرد تخمدان و باروری تأثیر بگذارد و در بعضی افراد با درد لگنی همراه باشد. با این حال، صرفاً وجود یک کیست به این معنی نیست که حتماً باید جراحی انجام شود. تصمیم‌ گیری درباره درمان اندومتریوز تخمدان به اندازه و ویژگی‌های کیست، علائم، ذخیره تخمدان، شرایط هر 2 تخمدان و برنامه فرد برای بارداری بستگی دارد.

درمان اندومتریوز چگونه انجام می‌شود؟

برای درمان اندومتریوز معمولاً یک سؤال مهم وجود دارد: آیا هدف اصلی کاهش درد است، کنترل بیماری است یا کمک به بارداری؟

درمان می‌تواند شامل داروهای مسکن، درمان‌های هورمونی و در شرایط مناسب جراحی باشد. طبق راهنمای انجمن اروپایی تولید مثل و جنین‌ شناسی، درمان باید با در نظر گرفتن علائم، عوارض احتمالی، ترجیحات بیمار، اثربخشی و شرایط فردی انتخاب شود.

درمان دارویی و هورمونی

در بعضی بیماران، داروهای ضد التهاب و مسکن‌ها برای کنترل درد استفاده می‌شوند. درمان‌های هورمونی نیز می‌توانند برای کاهش علائم و کنترل فعالیت بیماری مورد استفاده قرار بگیرند.

قرص‌های هورمونی ترکیبی، داروهای حاوی پروژستوژن و در بعضی شرایط داروهای مربوط به محور GnRH از گزینه‌هایی هستند که پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار در نظر بگیرد. این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و نوع، دوز و مدت مصرف باید توسط پزشک مشخص شود.

نکته مهم این است که درمان دارویی ممکن است علائم و فعالیت بیماری را کنترل کند، اما قرار نیست همه بیماران با مصرف دارو برای همیشه از آندومتریوز رهایی پیدا کنند.

درمان اندومتریوز تخمدان چگونه است؟

درمان اندومتریوز تخمدان کمی حساس‌تر است، چون تخمدان علاوه بر اینکه محل ایجاد اندومتریوماست، نقش مهمی در باروری دارد.

در صورت وجود اندومتریوما، پزشک باید علاوه بر علائم و اندازه کیست، شرایط باروری فرد را هم در نظر بگیرد. به‌ خصوص اگر فرد قصد بارداری داشته باشد، حفظ بافت سالم تخمدان اهمیت زیادی دارد.

گاهی برای بیمار درمان دارویی و پیگیری کافی است و گاهی، بسته به شرایط، جراحی مطرح می‌شود. جراحی اندومتریوما نیز باید با دقت انجام شود، زیرا جراحی روی تخمدان می‌تواند بر ذخیره تخمدانی اثر بگذارد. بنابراین نباید صرفاً به دلیل مشاهده کیست در سونوگرافی، بدون بررسی شرایط فرد تصمیم به جراحی گرفت.

آیا با کیست اندومتریوز می‌توان باردار شد؟

یکی از نگرانی‌های جدی خانم‌هایی که اندومتریوما دارند این است که آیا با کیست اندومتریوز می‌توان باردار شد؟

پاسخ این است که بله، وجود کیست اندومتریوز به معنی ناباروری قطعی نیست.

بسیاری از زنان مبتلا به آندومتریوز می‌توانند به صورت طبیعی باردار شوند. البته آندومتریوز در بعضی افراد می‌تواند با کاهش شانس بارداری همراه باشد؛ برای مثال به دلیل ایجاد چسبندگی در لگن، درگیری تخمدان‌ها یا لوله‌های رحمی و بعضی تغییرات مرتبط با بیماری.

بنابراین اگر فردی اندومتریوما دارد اما قصد بارداری دارد، بهتر است تصمیم درباره درمان را به بعد از ارزیابی وضعیت باروری موکول نکند.

برای درمان اندومتریوز چه بخوریم؟

یکی دیگر از سؤال‌های پرتکرار این است که برای درمان اندومتریوز چه بخوریم؟

رژیم غذایی به‌ تنهایی درمان قطعی آندومتریوز محسوب نمی‌شود و هیچ ماده غذایی مشخصی وجود ندارد که بتواند ضایعات آندومتریوز را از بین ببرد. با این حال، داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سالم می‌تواند بخشی از سبک زندگی مناسب برای فرد مبتلا به آندومتریوز باشد.

مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، منابع مناسب پروتئین و چربی‌های مفید و داشتن رژیم غذایی متنوع می‌تواند به سلامت عمومی بدن کمک کند.

در مقابل، بهتر است مصرف غذاهای بسیار فرآوری‌ شده، چربی‌های ناسالم و خوراکی‌های پرقند تا حد امکان محدود شود.

اما مهم است که به تبلیغات «معجزه درمان اندومتریوز» اعتماد نکنید زیرا شواهد علمی فعلی از یک رژیم غذایی خاص به عنوان درمان قطعی بیماری حمایت نمی‌کنند.

آیا با برداشتن رحم اندومتریوز درمان می‌شود؟

پاسخ ساده این است که برداشتن رحم لزوماً به معنی درمان قطعی آندومتریوز نیست.

دلیلش این است که آندومتریوز فقط داخل رحم ایجاد نمی‌شود؛ ضایعات بیماری می‌توانند در خارج از رحم، از جمله اطراف تخمدان‌ها و سایر بخش‌های لگن وجود داشته باشند. بنابراین هیسترکتومی به تنهایی الزاماً تمام کانون‌های آندومتریوز را از بین نمی‌برد و احتمال برگشت کیست اندومتریوز بعد از عمل وجود دارد.

از طرف دیگر، هیسترکتومی یک جراحی بزرگ است و به همین دلیل نمی‌توان آن را صرفاً به عنوان راهی برای «خلاص شدن از آندومتریوز» برای همه بیماران پیشنهاد کرد.

درمان باید بر اساس سن، علائم، محل و شدت بیماری، درمان‌های قبلی و البته تصمیم فرد درباره باروری آینده انتخاب شود.

آیا آندومتریوز باعث مرگ می‌شود؟

ایا اندومتریوز باعث مرگ میشود؟ این سؤال معمولاً زمانی مطرح می‌شود که فرد تازه تشخیص گرفته و از شنیدن نام بیماری بسیار نگران شده است.

آندومتریوز در اغلب موارد یک بیماری مزمن است که نیاز به مدیریت و پیگیری دارد و تشخیص آن به معنی قرار گرفتن فرد در معرض مرگ نیست. با این حال، این بیماری می‌تواند درد شدید، مشکلات کیفیت زندگی و در بعضی افراد مشکلات باروری ایجاد کند و در موارد شدید ممکن است اندام‌های مختلف لگن را درگیر کند. پس نباید آن را نادیده گرفت یا درمان را بدون نظر پزشک به تعویق انداخت.

هدف از درمان این است که علائم کنترل شوند، کیفیت زندگی بهتر شود و در صورت وجود مشکل باروری، شرایط مناسب برای بارداری بررسی و مدیریت شود.

آیا درمان قطعی آندومتریوز با جراحی امکان‌ پذیر است؟

در بعضی بیماران، جراحی برای برداشتن کانون‌های آندومتریوز یا درمان اندومتریوما می‌تواند یکی از گزینه‌های درمان باشد؛ به‌ خصوص زمانی که درد قابل‌توجه وجود دارد یا بیماری به شکل خاصی باعث مشکل شده است.

اما برگشت کیست اندومتریوز بعد از عمل هم وجود دارد. به همین دلیل اصطلاح «درمان قطعی آندومتریوز» باید با احتیاط استفاده شود.

در برخی شرایط بعد از جراحی، پزشک ممکن است درمان هورمونی را برای کاهش احتمال عود یا کنترل علائم پیشنهاد کند؛ البته این موضوع به برنامه بارداری و شرایط فرد بستگی دارد.

چه زمانی برای آندومتریوز باید به متخصص زنان مراجعه کنیم؟

اگر پریودهای شما به اندازه‌ای دردناک است که فعالیت‌های روزمره‌تان را مختل می‌کند، هنگام رابطه جنسی درد دارید، درد لگنی مداوم دارید، در زمان دفع ادرار یا مدفوع به‌خصوص در دوران قاعدگی درد ایجاد می‌شود یا برای بارداری با مشکل مواجه شده‌اید، بهتر است این علائم را صرفاً «طبیعی بودن پریود» ندانید.

همچنین اگر در سونوگرافی کیست مشکوک به اندومتریوما گزارش شده است، مراجعه به متخصص زنان برای بررسی دقیق اهمیت دارد.

تشخیص زودتر می‌تواند کمک کند که گزینه‌های درمان سریع آندومتریوز متناسب با شرایط فرد بررسی شوند و اگر بارداری در آینده برای شما اهمیت دارد، تصمیم‌های درمانی با در نظر گرفتن این موضوع گرفته شوند.

دکتر متخصص اندومتریوز در تهران

اگر به دنبال بهترین دکتر برای درمان آندومتریوز یا یک متخصص اندومتریوز در تهران هستید، انتخاب پزشکی که علاوه بر تشخیص دقیق بیماری، تجربه کافی در درمان دارویی و جراحی آندومتریوز داشته باشد اهمیت زیادی دارد.

دکتر مژده نامداری متخصص زنان و زایمان، از پزشکانی است که در زمینه بررسی و درمان مشکلات مرتبط با آندومتریوز فعالیت دارد و به عنوان متخصص زنان در بیمارستان تأمین اجتماعی میلاد تهران نیز حضور دارد.

در صورتی که بر اساس شرایط بیمار، جراحی برای درمان آندومتریوز توصیه شود، از جمله برداشتن کیست اندومتریوز یا در شرایط خاص برداشتن رحم به دلیل آندومتریوز، امکان مراجعه به بیمارستان میلاد و انجام جراحی با استفاده از بیمه تأمین اجتماعی وجود دارد و در صورت داشتن شرایط لازم، هزینه جراحی می‌تواند تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار بگیرد و رایگان شود.